SAMOREGULACJA U DZIECI W 1. ROKU ŻYCIA

Tym razem do wspólnego przygotowania artykułu zaprosiłam psycholog Dorotę Blumczyńską, z którą razem organizujemy spotkania dla specjalistów. Celem ich jest wspólna wymiana wiedzy i doświadczeń. Postanowiłyśmy przybliżyć Wam zagadnienia dotyczące samoregulacji u dzieci w pierwszym roku życia

Tradycyjnie zaczniemy od definicji czyli czym jest SAMOREGULACJA?

Samoregulacja jest zdolnością organizmu do adekwatnego reagowania na otoczenie i wracania do stanu równowagi w momencie, kiedy nie jest zagrożony.

Wyróżniamy dwa sposoby regulacji emocji, które wykorzystują dzieci w pierwszym roku życia.

W pierwszym sposobie małe dzieci regulują emocje głównie w kontakcie z dorosłym, od którego wyczuwają spokój w danej sytuacji. Dlatego w wielu przypadkach, tylko bezpośrednia bliskość opiekuna jest w stanie ukoić niemowlę czy małe dziecko.

Drugim sposobem regulacji emocji, który jest dostępny dzieciom do pierwszego roku życia, jest samoregulacja. Niemowlę nie jest w stanie dokonywać złożonych operacji umysłowych, które mogą mu pomóc radzić sobie z emocjami, dlatego małe dzieci samoregulują się poprzez ciało.

Już kilka słów o tym mogliście przeczytać w wątku dotyczącym ssania nieodżywczego (tutaj).

Sposoby regulacji emocji przez ciało u dzieci.

Niemowlęta dysponują wieloma możliwościami samoregulowania się z użyciem własnego ciała. Najczęściej występujące u dzieci do pierwszego roku życia samoregulacje oparte są o:

  • kontakt (np stopa-stopa, palec-palec, palec-usta),
  • ciumkanie bez smoczka,
  • powtarzający się, stereotypowy ruchy głowy, tułowia czy kończyn,
  • wydawanie powtarzających się dźwięków, mruczenie, nucenie,
  • ssanie (opróżnionej piersi mamy, smoczka, kciuka, palca/ palców, języka, wargi, pieluszki itp),
  • “mielenie dłońmi”,
  • drapanie po głowie, pocieranie głową o różne powierzchnie,
  • płacz lub krzyk (płacz lub krzyk może być metodą samoregulacyjną pozwalającą uwolnić napięcie z ciała, a nie sposobem na wezwanie pomocy rodzica czy wyrazem cierpienia).

Co to są zaburzenia regulacji u dzieci?

Zaburzenia regulacji u dzieci polegają na tym, że dziecko nie jest w stanie efektywnie doprowadzić do stanu równowagi w organizmie. Może tak się dziać w sytuacji, gdy:

  • od dziecka wymaga się zbyt wielkich umiejętności regulacyjnych i ma ono za mało koregulacji w kontakcie z dorosłym,
  • gdy opiekun dziecka nie potrafi się sam wyregulować i przekazuje swoje napięcie dziecku,
  • gdy dziecko jest ograniczone ruchowo i nie może korzystać z możliwości regulacji dostarczanych przez ciało, np. zbyt długie spowijanie dziecka (o spowijaniu przeczytacie tutaj), unieruchomienie w foteliku czy ortezie,
  • występują biologiczne przyczyny utrudniające samoregulację.

Zaburzenia regulacji to nie tylko nadmierna aktywność czy wysoka reaktywność u dziecka, które łatwo zauważyć. Również wówczas, gdy dziecko jest bardzo mało aktywne, nie domaga się uwagi i kontaktu, to może to świadczyć o tym, że regulacja emocji u dziecka zachodzi w sposób nieefektywny. Ta pierwsza sytuacja jest łatwiejsza do wyłapania, ale też do wspierania, ponieważ świadczy o przebywaniu dziecka w stanie walki i ucieczki. W przypadku hipoaktywności, niemowlę jest w stanie zamrożenia i wymaga więcej troski, żeby je z tego wyprowadzić.

Co zaburza regulację u dziecka – przyczyny organiczne.

Na regulację emocji u dziecka mogą wpływać przyczyny organiczne:

  • niezaspokojone potrzeby fizyczne (głód, pragnienie, niedobór stymulacji czyli nuda),
  • niekomfortowe warunki w otoczeniu (temperatura, hałas, oświetlenie, niewygoda, mokra pieluszka),
  • wrodzone lub nabyte wady i dolegliwości (głuchota, wady wzroku),
  • choroby (najczęstsze: choroby tarczycy, choroby mięśniowe, choroby neurologiczne, rozmaite infekcje, gorączka),
  • ząbkowanie.

Regulacja emocji w relacji z opiekunami

Regulacja emocji w oparciu o relację z opiekunami odbywa się w oparciu o więź, kształtującą się między dzieckiem a opiekunem, który adekwatnie odpowiada na jego potrzeby. Jeżeli rodzic nie będzie z jakiegoś powodu w stanie w wystarczający sposób zaspokajać  potrzeb dziecka, może dojść do zaburzenia więzi między nimi, co utrudnia koregulację. Jedyną z istotnych kwestii dotyczących nawiązania więzi z dzieckiem jest budowanie kontaktu wzrokowego ( na ten temat możecie przeczytać tutaj i tutaj).

Przykładami czynników, które mogą zaważyć na tym, jak skutecznie będzie przebiegał proces regulacji emocji w oparciu o relację z opiekunem są:

DZIECKO OPIEKUN
●      zdolności do samoregulacji

●      poziom rozwoju

●      temperament

●      czynniki biologiczne

●      otoczenie

●      intuicja rodzicielska

●      osobowość

●      zdolność nawiązywania relacji

●      przeżycia, traumy

●      Stosunki z własnymi rodzicami

●      własne dzieciństwo

●      otoczenie

 

Niepokojące sygnały u dzieci w pierwszym roku życia.

Jeżeli rodzic zauważy u dziecka poniższe trudności, warto skonsultować się ze specjalistą. Takie symptomy trudności regulacyjnych, mogą wynikać z przyczyn biologicznych, nieadekwatnej opieki czy niedopasowania w relacji z opiekunem.

  • Brak odpowiadania głosem (dźwiękiem) na słowa mamy w okolicy 8. tygodnia życia,
  • Trudności lub brak nawiązywania kontaktu wzrokowego.
  • Gwałtowny, długotrwały  płacz powyżej 3.- 4. miesiąca życia (np. zanoszenie się dziecka – częste bezdechy).
  • Apatia i senność.
  • Problemy z zasypianiem, budzenie się, bardzo niespokojny sen.
  • Zaburzenia związane z karmieniem i rozszerzaniem diety.
  • Blokada przed kontaktem fizycznym.
  • Nieprzemijająca nadwrażliwość na bodźce słuchowe, przedsionkowe, wzrokowe, dotykowe czy węchowe.
  • Łatwe przestraszanie się i częste sztywnienie ze strachu.
  • Niechęć w eksplorowaniu otoczenia.
  • Regularnie występujące wielogodzinne samoregulacje z użyciem ciała.
  • Korzystanie z strategii regulacyjnych w taki sposób, że szkodzi to ciału dziecka.

Jednocześnie zachęcam Was do wspólnej zabawy z Waszymi dziećmi od samego początku. Rodzicielstwo przez zabawę to dobry sposób na budowanie relacji z dzieckiem oraz budowania umiejętności regulacji emocji. Poniżej odsyłam Was do naszych propozycji zabaw w okresie niemowlęcym:

1. ZABAWY Z NIEMOWLAKIEM CZĘŚĆ 2.
2. ZABAWY Z NIEMOWLAKIEM
3. #POJAWIAMSIĘIZNIKAM
4. #MAGICZNELUSTERKO
5. #FOTOZABAWA
6. #KONTAKTWZROKOWY
7. #OŚWIEĆMNIE
8. #TEATRZYKCIENI

Dorota Blumczyńska jest psychologiem, której bliskie jest rodzicielstwo bliskości. Prowadzi swoją stronę By być oraz profil na facebooku i instagramie, na które Was gorąco zapraszam.