SAMOREGULACJA U DZIECI W 1. ROKU ŻYCIA

Tym razem do wspólnego przygotowania artykułu zaprosiłam psycholog Dorotę Blumczyńską, z którą razem organizujemy spotkania dla specjalistów. Celem ich jest wspólna wymiana wiedzy i doświadczeń. Postanowiłyśmy przybliżyć Wam zagadnienia dotyczące samoregulacji u dzieci w pierwszym roku życia

Tradycyjnie zaczniemy od definicji czyli czym jest SAMOREGULACJA?

Samoregulacja jest zdolnością organizmu do adekwatnego reagowania na otoczenie i wracania do stanu równowagi w momencie, kiedy nie jest zagrożony. Wyróżniamy dwa sposoby regulacji emocji, które wykorzystują dzieci w pierwszym roku życia:

Pierwszy sposób:

Małe dzieci regulują emocje głównie w kontakcie z dorosłym, od którego wyczuwają spokój w danej sytuacji. Dlatego w wielu przypadkach tylko bezpośrednia bliskość opiekuna jest w stanie ukoić niemowlę czy małe dziecko.

Drugi sposób:

Drugim sposobem regulacji emocji, który jest dostępny dzieciom do pierwszego roku życia, jest samoregulacja. Niemowlę nie jest w stanie dokonywać złożonych operacji umysłowych, które mogą mu pomóc radzić sobie z emocjami, dlatego małe dzieci samoregulują się poprzez ciało.

Sposoby regulacji emocji przez ciało u dzieci.

Niemowlęta dysponują wieloma możliwościami samoregulowania się z użyciem wła-snego ciała. Najczęściej występujące u dzieci do pierwszego roku życia samoregulacje oparte są o:

» kontakt (np. stopa-stopa, palec-palec, palec-usta),

» ciumkanie bez smoczka,

» powtarzające się, stereotypowe ruchy głowy, tułowia czy kończyn,

» wydawanie powtarzających się dźwięków, mruczenie, nucenie,

» ssanie (opróżnionej piersi mamy, smoczka, kciuka, palca/palców, języka, wargi, pieluszki itp.),

» “mielenie dłońmi”,

» drapanie po głowie, pocieranie głową o różne powierzchnie,

» płacz lub krzyk (płacz lub krzyk może być metodą samoregulacyjną pozwalającą uwolnić napięcie z ciała, a nie sposobem na wezwanie pomocy rodzica czy wyrazem cierpienia).

Co to są zaburzenia regulacji u dzieci?

Zaburzenia regulacji u dzieci polegają na tym, że dziecko nie jest w stanie efektywnie doprowadzić do stanu równowagi w organizmie. Może tak się dziać w sytuacji, gdy:» od dziecka wymaga się zbyt wielkich umiejętności regulacyjnych i ma ono za mało koregulacji w kontakcie z dorosłym,

» gdy opiekun dziecka nie potrafi się sam wyregulować i przekazuje swoje napięcie dziecku,

» gdy dziecko jest ograniczone ruchowo i nie może korzystać z możliwości regulacji dostarczanych przez ciało, np. zbyt długie spowijanie dziecka, unieruchomienie w foteliku czy ortezie,

» występują biologiczne przyczyny utrudniające samoregulację.

Zaburzenia regulacji to nie tylko nadmierna aktywność czy wysoka reaktywność u dziecka, które łatwo zauważyć. O tym, że regulacja emocji u dziecka zachodzi w sposób nieefektywny, może również świadczyć następujące zachowanie: dziecko jest bardzo mało aktywne, nie domaga się uwagi i kontaktu. Ta pierwsza sytuacja jest łatwiejsza do wyłapania, ale też do wspierania, ponieważ świadczy o przebywaniu dziecka w stanie walki i ucieczki. W przypadku hipoaktywności (sytuacja druga), niemowlę jest w stanie zamrożenia i wymaga więcej troski, żeby je z tego wyprowadzić.

Co zaburza regulację u dziecka – przyczyny organiczne.

Na regulację emocji u dziecka mogą wpływać przyczyny organiczne:

» niezaspokojone potrzeby fizyczne (głód, pragnienie, niedobór stymulacji, czyli nuda),

» niekomfortowe warunki w otoczeniu (temperatura, hałas, oświetlenie, niewygoda, mokra pieluszka),

» wrodzone lub nabyte wady i dolegliwości (głuchota, wady wzroku),

» choroby (najczęstsze: choroby tarczycy, choroby mięśniowe, choroby neurologiczne, rozmaite infekcje, gorączka),

» ząbkowanie.

Regulacja emocji w relacji z opiekunami.

Regulacja emocji w oparciu o relację z opiekunami odbywa się w oparciu o więź, kształtującą się między dzieckiem a opiekunem, który adekwatnie odpowiada na jego potrzeby. Jeżeli rodzic nie będzie z jakiegoś powodu w stanie w wystarczający sposób zaspokajać potrzeb dziecka, może dojść do zaburzenia więzi między nimi, co utrudnia koregulację . Jedną z istotnych kwestii dotyczących nawiązania więzi z dzieckiem jest budowanie kontaktu wzrokowego.Przykładami czynników, które mogą zaważyć na tym, jak skutecznie będzie przebiegał proces regulacji emocji w oparciu o relację z opiekunem, są:

DZIECKO OPIEKUN
●      zdolności do samoregulacji

●      poziom rozwoju

●      temperament

●      czynniki biologiczne

●      otoczenie

●      intuicja rodzicielska

●      osobowość

●      zdolność nawiązywania relacji

●      przeżycia, traumy

●      stosunki z własnymi rodzicami

●      własne dzieciństwo

●      otoczenie

Niepokojące sygnały u dzieci w pierwszym roku życia.

Jeżeli rodzic zauważy u dziecka poniższe trudności, warto skonsultować się ze specjalistą. Takie symptomy trudności regulacyjnych mogą wynikać z przyczyn biologicznych, nieadekwatnej opieki czy niedopasowania w relacji z opiekunem.

Niepokojące sygnały to:

» brak odpowiadania głosem (dźwiękiem) na słowa mamy w okolicy 8. tygodnia życia,» trudności lub brak nawiązywania kontaktu wzrokowego,

» gwałtowny, długotrwały płacz powyżej 3.- 4. miesiąca życia (np. zanoszenie się dziec-ka – częste bezdechy),

» apatia i senność,

» problemy z zasypianiem, budzenie się, bardzo niespokojny sen,

» zaburzenia związane z karmieniem i rozszerzaniem diety,

» blokada przed kontaktem fizycznym,

» nieprzemijająca nadwrażliwość na bodźce słuchowe, przedsionkowe, wzrokowe, dotykowe czy węchowe,

» łatwe przestraszanie się i częste sztywnienie ze strachu,

» niechęć w eksplorowaniu otoczenia,

» regularnie występujące wielogodzinne samoregulacje z użyciem ciała,

» korzystanie ze strategii regulacyjnych w taki sposób, że szkodzi to ciału dziecka.

 

Jednocześnie zachęcam Was do wspólnej zabawy z Waszymi dziećmi od samego początku. Rodzicielstwo przez zabawę to dobry sposób na budowanie relacji z dzieckiem oraz budowania umiejętności regulacji emocji. Poniżej odsyłam Was do naszych propozycji zabaw w okresie niemowlęcym:

1. ZABAWY Z NIEMOWLAKIEM CZĘŚĆ 2.

2. ZABAWY Z NIEMOWLAKIEM

3. ZABAWY Z NIEMOWLAKIEM CZĘŚĆ 3.

4. #KONTAKTWZROKOWY

5. #TEATRZYKCIENI

6. #REDLIPS

Dorota Blumczyńska jest psychologiem, której bliskie jest rodzicielstwo bliskości. Prowadzi swoją stronę By być oraz profil na facebooku i instagramie, na które Was gorąco zapraszam.