ROZWÓJ NARZĄDU SŁUCHU

Ucho składa się z :

  • ucha zewnętrznego (czyli: małżowina uszna, przewód słuchowy zewnętrzny, powierzchnia zewnętrzna błony bębenkowej),
  • ucha środkowego (czyli: błona bębenkowa, jama bębenkowa, trzy kosteczki słuchowe, trąbka słuchowa (trąbka Eustachiusza), powierzchnia zewnętrzna okienka owalnego),
  • ucha wewnętrznego (czyli: ślimak, trzy kanały półkoliste, nerw słuchowy).

Wiecie, że ucho zewnętrzne występuje jedynie u ssaków?

A za co odpowiada ucho?

Ucho zewnętrzne i środkowe odpowiadają głównie za słuch. Ucho wewnętrzne ponad to zawiera elementy odpowiedzialne również za równowagę (o równowadze możecie przeczytać tutaj).

Jak rozwija się narząd słuchu?

Narząd słuchu jest już uformowany w 10. tż prenatalnego ( wcześnie co?). Jednak dziecko zaczyna z niego korzystać dopiero koło 7. mż prenatalnego. Zaś wcześniej odbiera dźwięki przez SKÓRĘ ( tak, to nie błąd). Ma to już miejsce od 16. tż prenatalnego. Zakres dźwięków w łonie matki waha się od 28 dB do 84 dB (z najwyższymi dźwiękami dziecko spotyka się w trakcie głośnego śpiewu mamy).

A gdzie trafiają dźwięki z ucha?

Do ośrodkowego układu nerwowego. Gdzie już w 7. mż prenatalnego kształtuje się u dziecka preferencja odbioru i przetwarzania bodźców przez półkule mózgu. Lewa półkula będzie wolała mowę zaś prawa muzykę. Ma to wpływ na odbieranie dźwięków przez dziecko już po narodzinach. W skrócie: mówimy do prawego ucha dziecka a śpiewamy do ucha lewego.

Od 6. mż prenatalnego u dziecka ma miejsce intensywny rozwój ośrodków mowy w mózgu. Dlatego tak ważne jest aby mówić do brzuszka. Najlepiej oboje rodziców bo różnimy się intonacją głosu.

Wiecie, że już w 25. tż prenatalnego dziecko jest w stanie rozróżnić głos mamy od taty? Niesamowite, co?

Dzięki badaniom wiemy, że noworodek rozpoznaje te dźwięki, z którymi miał styczność po 6mż prenatalnego. Znane mu melodie działają na niego kojąco. U nas takimi melodiami są utwory zespołu The Piano Guys . Obaj synowie wyciszają się przy nich (starszy do teraz).

Dziecko preferuje dźwięki niskie i melodie o powtarzającym się rytmie.

A co się dzieje po przyjściu na świat?

Zmieniają się warunki odbioru bodźców a ich różnorodność znacząco się poszerza. Jednak aby narząd słuchu pracował prawidłowo warto zadbać o odpowiednie warunki akustyczne:

  • ograniczenie hałasu
  • izolowana obecność dźwięku czyli cisza – dźwięk a nie wszystko na hura!
  • dostarczanie dziecku różnorodnych bodźców o zmiennej linii melodycznej

Dlaczego ograniczenie hałasu jest tak istotne?

Hałas maskuje inne dźwięki!

Dźwięki płynące z otoczenia tj. szum zmywarki, pralki, odgłosy jadących aut czy szczekanie psa charakteryzują się niską częstotliwością. A jak wyżej wspomniałam właśnie takie dźwięki preferuje dziecko. Pewnie znacie fenomen szumu, który rodzice wykorzystują w celu wyciszenia dziecka. Wykorzystywaną w tym wypadku funkcją szumu jest właśnie jego maskowanie dźwięków wyższych, do których zaliczamy np. mowę. A maskowania naszej mowy w trakcie zabawy z dzieckiem nie chcemy.

Rozwój słuchu po narodzinach możemy podzielić na 4 główne etapy:

  1. Reakcje odruchowe na dźwięki np. odruch Moro (przestrachu i obejmowania). Dziecko jeszcze nie odczuwa strachu i nie rozumie tego co słyszy. Jednak reaguje całym sobą na głośny hałas.
  2. Zaczyna się kiedy dziecko może interpretować nagły głośny dźwięk. Wtedy razem z przestrachem pojawia się płacz. Dziecko głośny dźwięk interpretuje jako zagrożenie i przy pomocy płaczu prosi o pomoc.
  3. Jest wtedy kiedy dziecko zaczyna rozumieć znaczenie dźwięków. Nie rozumie znaczenia słów ale rozróżnia już ton głosu zwłaszcza mamy.
  4. Ostatni etap występuje pomiędzy 12. mż a 18. mż. Na tym etapie dziecko rozumie zarówno dźwięki jak i znaczenie znanych mu słów.

Niestety warunki anatomiczne u noworodków i niemowląt są niekorzystne co sprzyja ich częstym infekcją. Odpowiada za to głównie trąbka słuchowa, która jest krótka, szeroka, ustawiona poziomo i prosto. Jednocześnie odporność miejscowa jest słabo wykształcona. Więcej na temat zapalenia ucha u małych dzieci przeczytacie u Róża – lekarz dla dzieci (hop).

Ważny jest też fakt, że to właśnie słuch odpowiada za rozwój mowy. Dziecko niesłyszące nie mówi. Jednak niezależnie czy dziecko słyszy czy nie wszystkie dzieci głużą*! Za to dzieci z wadą słuchu już nie gaworzą!

UWAGA! #czerwonaflaga

Jeżeli dziecko po 2mż nie reaguje na bodźce słuchowe a do 10mż** nie pojawia się gaworzenie. Należy to zgłosić lekarzowi.

*Głużenie pojawia się miedzy 1. a 3. mż Dlaczego wtedy? Bo w tym czasie dziecko powinno już być w stanie utrzymać głowę prosto a to jest istotny czynnik pojawienia się głużenia a nie sam proces słyszenia. Są to różnego rodzaju dźwięki, zwłaszcza gardłowe, tylnojęzykowe, takie jak agu, ge, gi, itp
** Gaworzenie zaczyna pojawiać się miedzy 5.-6. miesiącem życia zaś jego górna granica pojawienia się przypada właśnie na 10. mż. Gaworzenie polega na powtarzaniu jednakowych bądź różnych sylab otwartych(zakończonych samogłoską) przez dziecko np.: ma-ma-ma-ma, ba-ba-ba-ba, itd. Nie jest to świadome nazywanie mama czy baba.

Jak dziecko wykazuje zainteresowanie zabawą to poniżej przedstawiamy kolejne propozycje na te kilkuminutowe sesje aktywności:

#redlips
#kontkatwzrokowy
#teatrzykcieni
#połączwpary

Inne zmysły:

Wzrok

Węch

Zmysł równowagi

Skróty: mż – miesiąc życia tż – tydzień życia
Bibliografia
1. Propedeutyka pediatrii pod redakcją prof. dr hab. Adama Jankowskiego, Wrocław 1998
2. Wczesna interwencja terapeutyczna. Stymulacja rozwoju dziecka od noworodka do 6. roku życia. J. Cieszyńska, M. Korendo, Kraków 2017
3. Materiały szkoleniowe. Podstawa oceny i terapii dziecka w fizjoterapii pediatrycznej, Wrocław 2018
4. Neurobiologiczne podstawy rozwoju poznawczego – Słuch. J. Cieszyńska, Kraków 2019